De bedoeling van het project is de ontwikkeling van een online toegankelijk archief met kunsthistorische documentatie en digitale reproducties van Rembrandts werk en van Rembrandt documenten. Het project richt zich op kunsthistorici en conservatoren over de hele wereld, t.b.v. wetenschappelijk onderzoek en onderwijs, en ook op het algemene publiek. Het zal de eerste maal zijn dat op een dergelijke schaal informatie en materiaal rond enige schilder bijeen wordt gebracht en tevens digitaal beschikbaar wordt gesteld.

Initiatiefnemers bij de ontwikkeling van het DRA zijn, naast Amsterdam University Press: de Universiteit van Amsterdam; de stichting Rembrandt Research Project; het Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie en Museum het Rembrandthuis (het Rembrandt Informatie Centrum).

Belangrijke bronnen voor het project zijn het archief van het Rembrandt Research Project, de kusthistorische documentatie van het RKD en, op een later moment, het Sumowski Archief bij het Rembrandt Informatie Centrum. Bovendien zal worden samengewerkt met de eigenaren van werken van Rembrandt, in het bijzonder de musea met belangrijke Rembrandt-collecties.

Achtergrond
Nog afgezien van de enorme en wereldwijde publieke belangstelling voor Rembrandt van Rijn, behoren zijn leven en werk nationaal en internationaal tot de intensiefst bestudeerde onderzoeksterreinen van de kunstgeschiedenis.
Een centrale positie in het Rembrandt-onderzoek wordt ingenomen door het Rembrandt Research Project (RRP), dat sinds 1968 het geschilderde oeuvre van Rembrandt systematisch onderzoekt en daarbij onder meer gebruik maakt van moderne natuurwetenschappelijke onderzoeksmethoden. Het door het RRP verzamelde onderzoeksmateriaal vormt een unieke en onmisbare resource voor de kunsthistorische wetenschap.

Een deel van het RRP-onderzoeksmateriaal is (of zal worden) gepubliceerd in de reeks A Corpus of Rembrandt Paintings, maar een grote hoeveelheid door het RRP verzamelde gegevens zal niet binnen afzienbare tijd in gedrukte vorm beschikbaar komen. Hiertoe behoren onder meer resultaten van stralingsonderzoek (röntgenfotografie, neutronenactiveringautoradiografie, infraroodfotografie en –reflectografie, UV-fluorescentie), onderzoek van de drager (dendrochronologie, doekonderzoek), onderzoek van verfmonsters, herkomstonderzoek en iconografisch onderzoek.

Teneinde al het door het RRP verzamelde materiaal, geactualiseerd en aangevuld met hoogwaardig digitaal beeldmateriaal, toegankelijk te maken, en in samenhang hiermee ook Rembrandts – niet door het RRP onderzochte – getekende en grafische oeuvre, alsmede alle – gepubliceerde en ongepubliceerde – Rembrandt-archivalia systematisch te ontsluiten, zijn bovengenoemde Nederlandse instellingen een samenwerkingsverband aangegaan om de opbouw te realiseren van het Digitaal Rembrandt Archief (DRA).

Inhoud
Het project zal zich in eerste instantie richten op Rembrandts werk: zowel zijn schilderijen, als etsen en tekeningen. In een volgende fase kunnen ook Rembrandts leerlingen aan bod komen.

In de eerste fase zullen de werken worden beschreven, waarbij alle bekende basisgegevens worden opgenomen: herkomstgegevens, vermeldingen in veilingcatalogi, bekende prenten en kopieën, de belangrijkste literatuurverwijzingen. Daarnaast worden beschikbare resultaten van materieel-technisch onderzoek geïnventariseerd, zoals onderzoek naar verfmonsters, panelen, doeken en röntgenopnames. Ook het onderzoek naar watermerken en signaturen wordt opgenomen.

Naast de werken zullen ook de Rembrandt documenten een plaats krijgen. Het streven is de werken, documenten en onderzoeksgegevens waar mogelijk in overleg met de eigenaren te digitaliseren.

Een aparte plaats zal worden ingeruimd voor kunsthistorisch commentaar op de werken. Dit commentaar zal worden verzorgd door gerenommeerde deskundigen, waaronder Ernst van de Wetering, Peter Schatborn en Martin Royalton-Kisch.

Stand van zaken
In de afgelopen periode heeft er een voorstudie plaatsgevonden waaraan door verschillende kunsthistorici en andere specialisten werd meegewerkt. Tijdens de voorstudie heeft ondermeer een inventarisatie plaatsgevonden van de inhoud van het project en de te verrichten werkzaamheden. Op basis hiervan is een eerste inschatting gemaakt van de benodigde tijd, mensen en middelen.

Als volgende stap zijn bovengenoemde instellingen een pilot begonnen. De pilot richt zich in de eerste plaats op het vaststellen van de inhoudelijke en functionele eisen met het oog op beoogde toepassingen en doelgroepen. De pilot zal resulteren in een demonstratiemodel en een projectplan voor de ontwikkeling van het DRA.

Het demonstratiemodel zal een kleine reeks representatieve werken en documenten bevatten en moet vooral duidelijk maken wat het DRA de beoogde doelgroepen te bieden heeft. Om die reden wordt er tijdens de pilot aparte aandacht besteed aan de mogelijkheden van digitale reproductie van werken en onderzoeksmateriaal. Centraal staat hierbij de vraag wat de technische mogelijkheden zijn van digitale beeldverwerking en wat de meerwaarde hiervan is voor wetenschappelijk onderzoek. Indien mogelijk zullen enkele proeven worden gedaan die een plaats kunnen krijgen in het demonstratiemodel. Op basis van de resultaten van de pilot kunnen na afloop eigenaren van werken van Rembrandt en potentiële geldschieters voor het project DRA worden benaderd.

Inmiddels zijn een tweetal aanvragen voor financiële ondersteuning ingediend, bij het Nederlands instituut voor Wetenschappelijk Onderzoek en bij de Mondriaan stichting.


Meer informatie
Meer informatie over het DRA is verkrijgbaar via Amsterdam University Press:

Eelco Ferwerda
Uitgever digitale producten
Herengracht 221
1016 BG Amsterdam
+31 (0)20 420 0050
e.ferwerda@aup.nl