Aan het buitenland gehecht
Titel
Aan het buitenland gehecht
Subtitel
Over verankering en strategie van Nederlands buitenlandbeleid
Prijs
€ 30,99
ISBN
9789089643018
Uitvoering
Paperback
Aantal pagina's
176
Taal
Nederlands
Publicatiedatum
Afmetingen
15.6 x 23.4 cm
Inhoudsopgave
Toon inhoudsopgaveVerberg inhoudsopgave
Aan het buitenland gehecht - 4 inhoudsopgave - 8 samenvatting - 10 summary - 16 ten geleide - 24 1 aanleiding en achtergrond – een inleiding - 26 1.1 aanleiding - 26 1.2 achtergrond - 28 1.3 probleemstelling - 32 1.4 afbakening en opzet van dit rapport - 34 2 van fragmentatie naar strategie - 38 2.1 kanteling van de beleidsagenda - 39 2.1.1 veiligheid - 40 2.1.2 energie - 44 2.1.3 klimaat - 46 2.2 gevolgen buitenlandbeleid - 47 2.2.1 buitenlandbeleid als een donut - 48 2.2.2 bovenproportioneel presteren - 49 2.2.3 publieke opinie als onzekere factor - 52 2.3 naar heldere keuzes en prioriteiten - 55 2.3.1 bewustwording van de mondiale context - 56 2.3.2 prioriteringsprincipe op basis van belangen - 58 2.3.3 niches als specialisatie - 64 2.3.4 doorkijkjes naar enkele niches - 66 2.4 conclusie - 71 3 europa – arena en schakel - 74 3.1 voorbij twee denkwerelden - 76 3.1.1 navo - 77 3.1.2 europa als machtsblok… - 78 3.1.3 … en europa als netwerk - 80 3.1.4 nieuwe route - 82 3.2 europa als politieke arena - 84 3.3 europa als schakel naar het wereldtoneel - 86 3.3.1 extern beleid in het verdrag van lissabon - 87 3.3.2 de europese raad - 88 3.4 konvooi met twee vlaggen - 89 3.4.1 consequenties voor het handelingsperspectief - 89 3.4.2 nationale en europese ambities - 91 3.5 nederland in europa - 93 3.5.1 soeverein en verweven - 93 3.5.2 europese lotsverbondenheid - 96 3.6 conclusie - 99 4 regisseren en faciliteren - 100 4.1 organiseren voor een strategischer buitenlandbeleid - 101 4.1.1 ministerie van algemene en europese zaken - 101 4.1.2 vakdepartement buitenlandse zaken - 105 4.2 benutten bestaande instrumenten - 107 4.2.1 hgis als sturingsinstrument - 107 4.2.2 postennetwerk op maat - 108 4.2.3 kennis voorbij internationale krantenkoppen - 109 4.3 schakelen tussen statelijke en niet-statelijke arena’s - 112 4.3.1 centraliteit - 115 4.3.2 samenwerking - 116 4.3.3 soft power - 120 4.4 conclusie - 121 5 conclusies en aanbevelingen - 122 5.1 nederland in een veranderende wereld - 122 5.2 mogelijkheden voor een ‘eigen agenda’ - 124 5.2.1 kanteling van vraagstukken - 124 5.2.2 gevolgen buitenlandbeleid - 125 5.2.3 strategische keuzes - 126 5.3 heroriëntatie op europa - 129 5.4 naar een nieuwe praktijk - 131 5.4.1 anders werken - 131 5.4.2 instrumenten anders gebruiken - 132 5.4.3 doelgericht samenwerken - 133 5.5 tot slot - 133 literatuurlijst - 136 lijst van gesproken personen - 150 bijlage 1 - 156 bijlage 2 - 158 bijlage 3 - 162 bijlage 4 - 164 Naamloos - 175

Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, Ben Knapen

Aan het buitenland gehecht

Over verankering en strategie van Nederlands buitenlandbeleid

Ook verschenen in het Engels Attached to the World

De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) bepleit in zijn rapport Aan het buitenland gehecht een nieuwe aanpak van het buitenlandbeleid. De wereld om ons heen is onderhevig aan veranderende machtsverhoudingen, wordt bevolkt door andere spelers dan in het verleden, en wordt gekenmerkt door een sterkere verknoping van nationale en internationale vraagstukken. Dit vraagt om nieuwe antwoorden, om een heroriëntatie op het buitenlandbeleid. Het rapport wordt op 30 november namens de regering in ontvangst genomen door de minister van Buitenlandse Zaken, dr. U. Rosenthal.

Het rapport stelt vast dat de internationale betrekkingen radicaal van karakter zijn veranderd. De vertrouwde afbakening tussen binnen- en buitenland vervaagt steeds verder, met name in Europa. Een groot deel van de Nederlanders ervaart dit evenwel nog anders. Tegelijkertijd neemt hun onzekerheid over de positie van Nederland in de wereld toe, mede door de recente financiële crisis. Het WRR-rapport bepleit een strategischer aanpak van de buitenlandpolitiek en schetst daarvoor een afwegingskader. Hiermee kunnen duidelijke keuzes worden gemaakt. Bijvoorbeeld door de nadruk te leggen op beleidsterreinen waarop Nederland sterk is en zich langere tijd wil profileren, zoals water, voedsel, of internationaal recht. De keuzes moeten ertoe bijdragen dat het profiel, de zichtbaarheid en de invloed van Nederland worden vergroot. Door in het buitenlandbeleid de samenhang tussen nationale en internationale belangen sterker te benadrukken, zal dat beleid in eigen land op ruimere steun kunnen rekenen, verwacht de WRR.

De nieuwe aanpak zal er volgens de WRR toe leiden dat de algemene buitenlandstrategie een zaak van de gehele ministerraad wordt. Deze aanpak impliceert geen herijking of ontkokering van het buitenlandbeleid. Het vraagt een andere benadering, een andere houding.

De Europese Unie is en blijft voor Nederland de meest dominante arena voor internationale samenwerking. Wie zijn doelen in het buitenlandbeleid wil bereiken, moet juist hier invloed uitoefenen, juist hier excelleren om zijn nationale belangen te realiseren. Volgens de WRR vergt dit een antwoord op de vragen: in wat voor Europa willen wij leven en hoe kunnen we onze invloed aanwenden om dit Europa naar vermogen mee vorm geven? Daarbij zou het passen wanneer ons land de praktijk van de ons omringende landen volgt en de minister-president daadwerkelijk tot eerstverantwoordelijke voor het EU-beleid aanwijst, aan het hoofd van het ’ministerie van Algemene en Europese Zaken’.

Een strategischer buitenlandbeleid vraagt om een adequate uitvoering. Naast organisatorische aanscherpingen, kunnen bestaande instrumenten beter worden benut. Zo meent de WRR dat het postennet van diplomatieke vertegenwoordigingen in de wereld niet gebaseerd moet zijn op vaste reflexen, maar een afgeleide dient te zijn van een heldere strategie. Tevens zijn nieuwe vormen van samenwerking met andere landen noodzakelijk, waarbij ook nadrukkelijk ruimte en erkenning ontstaan voor samenwerking met niet-statelijke actoren zoals bedrijven, ngo’s en belangenorganisaties.

Kortom: de WRR bepleit in de buitenlandse politiek strategisch-inhoudelijk scherp te kiezen, te streven naar excellentie binnen Europa en een faciliterend medespeler te worden in de wereld van niet-statelijke actoren.

Tevens zijn in het kader van dit onderzoek gepubliceerd:

WRR-webpublicatie nr. 43, Internationalisering en Europeanisering van strafrechtelijke rechtshandhaving in Nederland, dr.mr. A. van den Brink

WRR-webpublicatie nr. 42, Het Nederlandse veiligheidsbeleid in een veranderende wereld, drs. M.H. Klem
€ 30,99
+ Bestel dit boek
Auteurs

Ben Knapen

Ben Knapen is Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken. Hiervoor was hij lid van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR).